Тэтгэврийн даатгал

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр

Тэтгэвэр гэдэг нь даатгуулагчийг өндөр наслахад насан туршид нь, тахир дутуу болоход хөдөлмөрийн чадвар нь сэргээгдэх хүртэл, эсхүл өндөр насны тэтгэвэр авах насанд хүртэл, нас барахад нь түүний гэр бүлийн хөдөлмөрийн чадваргүй гишүүдийн нийгмийн баталгааг хангах зорилгоор нийгмийн даатгалын сангаас сар бүр олгох мөнгөн хөрөнгө юм.

Хэрэв та нийгмийн даатгалын тухай хуульд заасан болзол, журмын дагуу тэтгэврийн даатгалд шимтгэл төлж даатгуулсан бол уг сангаас дор дурдсан тэтгэврийг авах эрх эдэлнэ.

– Өндөр насны тэтгэвэр;

– Тахир дутуугийн тэтгэвэр;

Тэтгэвэр, тэтгэмж тогтооход шаардагдах баримт бичгийг бүрдүүлэх, хянах журам
Нэг. Нийтлэг үндэслэл
1.1. Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хууль, Нийгмийн даатгалын сангаас олгох үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөрийн тухай хууль, Цэргийн албан хаагчийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуульд заасан нөхцөл, болзол журмын дагуу тэтгэвэр, тэтгэмж тогтооход шаардагдах баримт бичгийг бүрдүүлэх, хянахад энэ журмыг баримтална.
1.2. Энэхүү журмын зорилго нь тэтгэвэр, тэтгэмж тогтооход шаардагдах баримт бичгийн бүрдлийг урьдчилан хангуулж, даатгуулагч тэтгэвэр, тэтгэмж тогтоолгох эрх үүссэн үед нь тэтгэвэр, тэтгэмжийг хуульд заасан хугацаанд нь хөнгөн шуурхай тогтооход оршино.
1.3. Аж ахуйн нэгж, байгууллага /хүний нөөцийн асуудал хариуцсан ажилтан/ нь Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 24 дүгээр зүйлд заасан үүргийн дагуу мөн хуулийн 25 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан баримт бичгийг хугацаанд нь бүрдүүлж даатгуулагчид өгнө.
Хоёр. Тэтгэвэр, тэтгэмж тогтоолгох даатгуулагчийн
баримт бичгийг судалж, бүртгэх
2.1. Аймаг, дүүргийн нийгмийн даатгалын хэлтэс, тасаг /байцаагч/ нь өндөр насны тэтгэвэр тогтоох, хянах ажлыг шуурхай зохион байгуулах зорилгоор тэтгэвэр тогтоолгох иргэн/даатгуулагч/-ий судалгаа, бүртгэлийг жилээр аж ахуйн нэгж, байгууллага болон оршин суугаа хороо, багаар нь урьдчилан гаргана. Тэтгэвэр авах эрх үүсэх он, сар, өдрийг зөвхөн тухайн даатгуулагчийн иргэний үнэмлэхэнд бичигдсэнээр тооцно.
2.2. Нийгмийн даатгалын хэлтэс нь тэтгэвэр тогтоолгох иргэний бүртгэл “НДМаягт №1”-ийг 2 хувь үйлдэнэ. Нэг хувийг нь сумын нийгмийн даатгалын байцаагч болон тэтгэвэр, тэтгэмжийн үйлчилгээний тасагт хадгалж, хэрэгжилтэнд хяналт тавина.
Гурав. Тэтгэвэр, тэтгэмж тогтоолгоход бүрдүүлэх
баримт бичгийн бүрдлийг урьдчилан хангаж,
тэтгэвэр тогтоох
3.1. Аймаг, дүүргийн нийгмийн даатгалын хэлтэс нь тэтгэвэр тогтоолгохоор бүртгэгдсэн даатгуулагчийн Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 1.1, 1.2, 1.3, 1.6 дахь хэсэгт заасан буюу дор дурдсан баримт бичгийн бүрдэлт, баталгаажилтыг урьдчилан хянаж, илэрсэн зөрчил, дутагдлыг арилгуулна. Үүнд:
А. Өндөр насны тэтгэвэр тогтооход бүрдүүлэх баримт бичиг
1. Хөдөлмөрийн дэвтрийн баталгаажилтын талаар
3.1.1. Хөдөлмөрийн дэвтэрт тэтгэвэр тогтоолгох иргэний овог, нэр, төрсөн он, сар, өдөр, ажилд авсан, ажлаас чөлөөлсөн он, сар, өдөр, тушаал шийдвэрийн дугаарын бичилт, баталгаажилт нь тухайн үед мөрдөж байсан журам, зааврын дагуу зөв бичигдсэн эсэхийг нягтлан шалгана. Хэрэв буруу зөрүү бичигдсэн, бичилт нь засвартай болон хөдөлмөрийн дэвтрийг шинээр хуулбарлан бичүүлсэн байвал архивын сан хөмрөгөөс гаргуулсан тушаал, шийдвэрийн лавлагааг хавсаргана.
3.1.2. Иргэн 1995 оноос өмнө хугацаат цэргийн алба хаасан бол алба хаасан тухайн цэргийн ангиас баталгаажуулсан цэргийн батлах буюу холбогдох цэргийн байгууллагын архивын лавлагааг хавсаргана.
3.1.3. Хөдөө, аж ахуйн нэгдлийн гишүүний хөдөлмөрийн дэвтэрт нэгдлийн малчнаар ажилласан он, сар, өдөр, авсан хөдөлмөрийн хөлсний бичилт баталгаажилтыг нягтлан шалгана. Хөдөлмөрийн дэвтэр буруу бичигдсэн, гарын үсэг зурж, тэмдэг дарж баталгаажуулаагүй, эсхүл шинээр хуулбарлан бичүүлсэн байвал тухайн үеийн нэгдлийн гишүүний цалин, хөлсний 70 дугаар дансыг үндэслэн аймгийн архиваас гаргасан ажилласан хугацаа, авсан хөдөлмөрийн хөлсний лавлагааг хавсаргана.
3.1.4. Иргэний 1991 оны 7 дугаар сарын 1-нээс 1995 он хүртэл нийгмийн даатгалын шимтгэл төлж, ажилласан хугацааг тооцохдоо уг иргэний ажиллаж байсан байгууллага нь цалингийн буюу хөдөлмөрийн хөлсний сан, түүнтэй адилтгах бусад сангаас 13.5 хувиар тооцож тэтгэврийн санд нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн тухай аймаг, дүүргийн нийгмийн даатгалын хэлтсийн архиваас гаргасан лавлагааг хавсаргана.
3.1.5. Иргэний ажиллаж байсан байгууллага нь татан буугдсан, үндсэн баримт бичиг нь үрэгдсэн, ажилд авсан, ажлаас чөлөөлсөн тухай тушаал, шийдвэрийн он, сар, өдөр, дугаар засвартай бөгөөд энэ нь архивын үндсэн баримтаар нотлогдоогүй тохиолдолд уг хугацааг шүүхээр сэргээн тогтоолгосон шийдвэрийг хавсаргана.
3.1.6. Иргэний 1995 оноос өмнө ажилласан хугацааг архивын лавлагаа, шүүхийн шийдвэрээр тооцох тохиолдолд тухайн архивын болон шүүхийн байгууллагаас ирүүлсэн лавлагаа, шийдвэрийг хавсаргана .
2. Нийгмийн даатгалын дэвтрийн баталгаажилтын талаар
3.1.7. Аж ахуйн нэгж, байгууллага /хүний нөөцийн асуудал хариуцсан мэргэжилтэн, нягтлан бодогч/ нь нийгмийн даатгалын дэвтэрт даатгуулагчийн сарын хөдөлмөрийн хөлс, орлого, төлсөн шимтгэлийн хэмжээг сар бүр үнэн зөв бичсэн байна. Харилцагч нийгмийн даатгалын байгууллага /байцаагч/ тухайн даатгуулагчийн нийгмийн даатгалын дэвтэрт бичсэн хөдөлмөрийн хөлс, орлого, төлсөн шимтгэлийн хэмжээг он, сар тус бүрээр хянаж, баталгаажуулсан байна.
3.1.8. Нийгмийн даатгалын дэвтэрт тухайн даатгуулагчийн сарын хөдөлмөрийн хөлс, орлого, төлсөн шимтгэл буруу зөрүүтэй бичигдсэн байвал харилцагч нийгмийн даатгалын хэлтсийн архиваас уг хугацааны лавлагааг авч хавсаргана.
3.1.9. Иргэн 1995 оноос хойш хугацаат цэргийн алба хаасан бол алба хаасан уг хугацааг баталгаажуулсан нийгмийн даатгалын дэвтрийг үндэслэн тооцно. Хэрэв уг хугацаанд нийгмийн даатгалын дэвтэр байхгүй бол түүний алба хаасан цэргийн анги, байгууллагатай харилцаж байсан нийгмийн даатгалын хэлтсийн архиваас гаргасан тэтгэвэр, тэтгэмжийн даатгалын санд шимтгэл төлсөн тухай лавлагааг хавсаргана .
3. Цалин, хөлсний тодорхойлолтын талаар
3.1.11. Иргэн 1995 оноос өмнө ажилласан хугацаанд авсан хөдөлмөрийн хөлснөөс тэтгэвэр тогтоолгохыг хүсвэл аль дараалсан 5 жилийг нь сонгохыг тодруулан зөвлөж энэ хугацаанд авч байсан цалин хөлсний тодорхойлолтыг НД№16 маягтаар тухайн ажиллаж байсан байгууллагаар эсвэл архивын сан хөмрөгөөс гаргуулсан лавлагааг хавсаргана.
3.1.12. Иргэн нь 1995 оноос хойш ажилласан хугацаанд шимтгэл төлсөн цалин, хөдөлмөрийн хөлс, орлогоос тэтгэвэр тогтоолгохыг хүсвэл дараалсан 5 жил нь хэдээс хэдэн он хүртэл болохыг тодруулан зөвлөж энэ хугацаанд шимтгэл төлсөн цалин, хөдөлмөрийн хөлс, орлогыг баталгаажуулсан нийгмийн даатгалын дэвтэр эсвэл тухайн аймаг, дүүргийн нийгмийн даатгалын хэлтсээс гаргасан архивын лавлагааг хавсаргана.
3.1.13. Даатгуулагчийн үндсэн ажлаасаа гадуур ажил, үйлчилгээ эрхэлж олсон орлогоосоо төлсөн шимтгэлийг “Үндсэн ажлаас гадуур гүйцэтгэсэн ажил, үйлчилгээний орлогоос төлсөн шимтгэлийг бүртгэх хуудас”-аар бүртгэж баталгаажуулах бөгөөд уг хуудсыг нийгмийн даатгалын дэвтэрт хавсаргана.
 
4. Хөнгөлөлттэй болзол, хөдөлмөрийн нөхцөлийн талаар
3.1.14. Тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг 20-иос доошгүй жил төлсөн, 50 нас хүрсэн эхийн төрүүлсэн болон 3 хүртэл настайд нь үрчлэн авч 6 нас хүртэл өсгөсөн дөрөв, түүнээс дээш хүүхдийн төрсний гэрчилгээний хуулбарыг хавсаргана.
3.1.15. Нийгмийн даатгалын байгууллага /байцаагч/ нь хүүхдийн болзлоор тэтгэвэр тогтоолгох эхийн төрүүлсэн болон 3 хүртэл настайд нь үрчлэн авсан хүүхдийн төрсний гэрчилгээ нь зөрчилтэй тохиолдолд уг гэрчилгээний бичилтийн үндэслэлийг иргэний бүртгэлийн байгууллагын бүртгэлтэй тулган шалгасан байна.
3.1.16. Иргэн хөдөлмөрийн нөхцөлөөр тэтгэвэр тогтоолгох тохиолдолд Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн сайдын 2004 оны 5 дугаар сарын 3-ны өдрийн 77 дугаар тушаалаар баталсан “тэтгэврийг хөнгөлөлттэй тогтоох газрын дор болон хөдөлмөрийн хортой, халуун, хүнд нөхцөлд хамаарах ажил, мэргэжлийн жагсаалт”-ыг баримтална.
Хөдөлмөрийн нөхцөлөөр тэтгэвэр тогтоолгох иргэний хөдөлмөрийн болон нийгмийн даатгалын дэвтэрт бичигдсэн ажил, мэргэжил нь дээрх жагсаалтад заасан ажил, мэргэжилтэй тохирч байна.
Б. Тахир дутуугийн тэтгэвэр тогтооход
бүрдүүлэх баримт бичиг
3.2. Ердийн өвчин, ахуйн осол болон үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний улмаас хөдөлмөрийн чадвараа алдаж, тахир дутуу болсон иргэн тахир дутуугийн тэтгэвэр тогтоолгохдоо Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 1.1-1.4 дэх хэсэгт заасан болон дор дурдсан баримт бичгийг бүрдүүлнэ. Үүнд:
3.2.1. Хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагчаар батлуулсан үйлдвэрлэлийн осол тогтоосон тухай акт.
В. Тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр тогтооход
 бүрдүүлэх баримт бичиг
 3.3. Ердийн өвчин, ахуйн осол болон үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний улмаас нас барсан иргэний гэр бүлийн хөдөлмөрийн чадваргүй гишүүдэд тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр тогтоолгоход Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 1.1, 1.2, 1.3, 1.5 дэх хэсэгт заасан болон дор дурдсан баримт бичгийг бүрдүүлнэ. Үүнд:
3.3.1. тэжээгчийн гэр бүлийн хөдөлмөрийн чадваргүй гишүүд нь төрөлхийн буюу 16 насанд хүрээгүй байхдаа тахир дутуу болсон бол хөдөлмөрийн чадвар алдалтын хувь, хугацаа тогтоосон тухай Эмнэлэг, хөдөлмөрийн магадлах комиссын акт;
3.3.2. гэрлэлтийн баталгааны эх хувь буюу шүүхийн шийдвэр;
3.3.3. иргэний бүртгэлийн албанаас олгосон тэжээгчийн нас барсан тухай гэрчилгээ;
3.3.4. 16-19 хүртэл насны хүүхэд сургуульд суралцаж буй бол уг сургуулийн захиргааны тодорхойлолт;
3.3.5. Хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагчаар батлуулсан тэжээгчийг үйлдвэрлэлийн ослоор нас барсныг тогтоосон тухай акт .
Г. Цэргийн тэтгэвэр тогтооход бүрдүүлэх
баримт бичиг
3.4. Цэргийн албан хаагчид цэргийн алба хаасны болон цэргийн тахир дутуу, тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр тогтоолгох тохиолдолд энэ журмын 3 дахь хэсэгт заасан тухайн тэтгэврийн төрөлд хамаарагдах болон дор дурдсан баримт бичгийг бүрдүүлнэ. Үүнд:
3.4.1. Цэргийн байгууллагад 1995 оноос өмнө буюу хойно ажилласан хугацааны архивын лавлагаа;
3.4.2. Цэргийн тэтгэвэр тогтоолгохоор ажлаас чөлөөлсөн тухай цэргийн анги, байгууллагын тушаал, шийдвэр.
3.5. Нийгмийн даатгалын хэлтэс /байцаагч/ нь энэ журмын 2-т заасан бүртгэлд хамрагдсан болон бусад иргэний тэтгэвэр тогтоолгох энэ журмын 3.1-д заасан баримт бичгийн бүрдлийг тэтгэврийн эрх үүсэхээс 3 сараас доошгүй хугацааны өмнө бүрэн хангуулах асуудлаар “Зөвлөмжийн хуудас” /НД Маягт №2/-ыг бичиж тухайн иргэнд өгнө.
3.6. Нийгмийн даатгалын хэлтэс /байцаагч/ нь энэ журмын 2-т заасан бүртгэлд хамрагдаагүй, мөн журмын 3.2, 3.3, 3.4-д заасан бусад иргэний тэтгэвэр тогтоолгох баримт бичгийн бүрдлийг тэтгэврийн эрх үүсэх тухайн үед нь бүрэн хангуулж, бүрдүүлэхэд мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, дэмжлэг үзүүлнэ.
Дөрөв . Тэтгэвэр, тэтгэмжийг тогтоох, хянах,
баталгаажуулах талаар
4.1. Тэтгэвэр тогтоох ба хянах:
4.1.1. Сум/хороо/-ын нийгмийн даатгалын байцаагч нь тэтгэвэр тогтоолгохоор ирүүлсэн энэ журмын 3.1, 3.2, 3.3, 3.4-д заасан баримт бичгийн бүрдэл, эрх үүсэх үндэслэлийг тухайн иргэнийг байлцуулан уг баримт бичгийг эрх зүйн дагуу бүрэн бүрдэж “тэтгэвэр тогтоох үндэслэл хангагдсан” гэж үзвэл тэтгэврийн хувийн хэрэг /НД№15/ нээж, бүрдүүлсэн баримт бичгийг хүлээн авсан байцаагч, хүлээлгэн өгсөн иргэн гарын үсэг зурна.
4.1.2. Сум /хороо/-ын нийгмийн даатгалын байцаагч нь энэ журмын 4.1.1-д заасан баримт бичгийг үндэслэн хүн тус бүрээр тэтгэвэр тогтоох нөхцөлийг компьютерийн нэгдсэн мэдээлэлд оруулан тэдгээрийн “тэтгэвэр тогтоолтын хуудас”-ыг тэтгэвэр бодсон цалинг/НД№17/-ийн хамт хэвлэж тэтгэврийн хувийн хэрэгт хавсаргана.
4.1.3. Хэлтэс, тасгийн дарга, ерөнхий нягтлан бодогч нар энэ журмын 4.1.2-т заасны дагуу иргэнд шинээр тогтоосон тэтгэврийн хэмжээг хянаж, тухайн иргэний “тэтгэвэр тогтоолтын хуудас”-д гарын үсэг зурж, хэлтсийн тэмдэг дарж баталгаажуулна.
4.1.4. Хэлтэс /тасаг/ нь энэ журмын 4.1.3-д заасан тэтгэврийн хувийн хэрэг, “тэтгэвэр тогтоолтын хуудас”-ыг тус тус үндэслэн тухайн иргэний нэр дээр тэтгэврийн дэвтэр нээж уг дэвтэрт хэлтсийн дарга гарын үсэг зурж, тэмдэг дарна.
4.1.5. Тэтгэврийн дэвтэр улсын нэгдсэн дугаартай байх бөгөөд хувийн хэрэг, тэтгэврийн дэвтрийн дугаар ижил байна.
4.1.6. Тэтгэврийг тэтгэврийн дэвтрийг үндэслэн олгоно.
4.1.7. Тэтгэвэр авагчийн иргэний үнэмлэхийн хуулбар бусад бүх баримт бичгийн эх хувийг хувийн хэрэгт хадгална.
4.1.8. Сум, хорооны нийгмийн даатгалын байцаагч нь Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 28 дугаар зүйлд заасны дагуу иргэний тэтгэврийн хэмжээг өөрчлөн тогтоох бөгөөд уг өөрчлөлтийг хяналт шалгалтын байцаагч болон хэлтэс, тасгийн дарга хянаж баталгаажуулан нэгдсэн мэдээлэлд оруулна.
4.2. Тэтгэмж тогтоох ба хянах:
4.2.1. Даатгуулагч /иргэн/ хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны, жирэмсний, амаржсаны, оршуулгын тэтгэмж авах тохиолдолд Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 2 дах хэсэгт заасан баримт бичгийг бүрдүүлнэ.
4.2.2. Ажил олгогч нь Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 26 дугаар зүйлийн 6-д заасны дагуу даатгуулагчид хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны, жирэмсний, амаржсаны тэтгэмжийг олгох бөгөөд уг тэтгэмж олгосон баримт, нэхэмжлэлийг энэ хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 4.1-д заасан хугацаанд харилцагч нийгмийн даатгалын байгууллагад ирүүлнэ.
4.2.3. Нийгмийн даатгалын байгууллага /байцаагч/ нь тухайн ажил олгогчоос ирүүлсэн нэхэмжлэл, эмнэлгийн хуудас, хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны, жирэмсний, амаржсаны тэтгэмж олгосон жагсаалт /НД№35, 36/-ыг хянан баталгаажуулж, хэлтсийн нэгдсэн мэдээлэлд оруулна. Хэлтсийн дарга, ерөнхий нягтлан бодогч энэхүү хянаж баталгаажуулсан баримтыг шалгасны үндсэн дээр уг тэтгэмжийг нийгмийн даатгалын холбогдох сангаас ажил олгогчдод шилжүүлж тооцоо хийнэ.
4.2.4. Сайн дураар даатгуулагчийн хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны, жирэмсний, амаржсаны тэтгэмжийг бодож “мэдэгдэл” хуудсаар олгоно. Байцаагч нь тэтгэмж олгох тухай энэхүү “мэдэгдэл” хуудсыг 3 хувь үйлдэж, хэлтсийн болон тасгийн дарга, ерөнхий нягтлан бодогч хянаж баталгаажуулах бөгөөд уг “мэдэгдэл” хуудасны эхний 2 хувийг харилцагч банкны байгууллагад хүргүүлнэ.
4.2.5. Нийгмийн даатгалын байгууллага /байцаагч/ нь оршуулгын тэтгэмж авах эрх үүссэн, нас барсан иргэний оршуулгын тэтгэмжийг авах өргөдлийг хүлээж авснаас хойш Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 5-д заасны дагуу 24 цагийн дотор түүний гэр бүлийн хүнд нь “мэдэгдэл” хуудсаар олгоно.
4.2.6. Цэргийн албан хаагчийн хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны, жирэмсний, амаржсаны, оршуулгын тэтгэмжийг тогтоож, олгох асуудлыг Цэргийн албан хаагчийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 2 дах хэсэгт заасны дагуу тухайн цэргийн анги, байгууллага нь хариуцана.
Тав. Хариуцлагын талаар
5.1. Энэ журам болон Нийгмийн даатгалын тухай хуулиудыг зөрчиж хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй, ёс зүйн зөрчил гаргасан Нийгмийн даатгалын ажилтанд холбогдох хууль, тогтоомжид заасан хариуцлага хүлээлгэнэ.
—— оОо ——